Tác phẩm ‘ĐẠI HỌC’ của tác giả Nguyễn Xuân Xanh đang làm ‘nóng’ thị trường sách

Cập nhật 26/03/2019 - 05:12
Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM vừa cho ra mắt cuốn sách “ĐẠI HỌC - Định chế giáo dục cao thay đổi thế giới từ Trung cổ đến Hiện đại” của tác giả Nguyễn Xuân Xanh. Đây là cuốn sách đang “cháy hàng” trên thị trường khi mà có rất nhiều học giả, nhà nghiên cứu và độc giả dành nhiều lời khen tặng…

Quyển sách này viết về lịch sử, triết lý, tinh thần và vai trò đại học đã đóng trong 900 năm qua. Đại học đã trở thành bộ mặt, hàn thử biểu của trạng thái tinh thần của một quốc gia. Sức nặng của một quốc gia không nằm ở diện tích, số dân, tài nguyên, ý thức hệ, thể chế chính trị, mà ở trình độ tri thức của con người được tạo ra.

Đại học chính là nơi rèn luyện những con người đó. Nó là nguyên khí quốc gia rèn đúc giới tinh hoa, là nơi tập trung sinh hoạt cao của nền văn hóa. Đối với người Việt Nam, đại học nghiên cứu, và khoa học, là những món nợ lịch sử mà các thế hệ hiện nay phải giải trình và giải quyết để phục vụ cuộc chấn hưng quốc gia.

Đó là phép thử để xem người Việt Nam có năng lực đổi mới triệt để một thể chế học thuật hàng đầu của một quốc gia hay không. Thế giới đang trong giai đoạn “thôi thúc và giông bão”. Chúng ta không thể quá chậm chạp hay thờ ơ, nếu không muốn đất nước trả giá quá đắt. Không có đam mê học thuật, và lòng yêu nước nồng nàn, không thể có đại học nghiên cứu được.

Hy vọng quyển sách về ĐẠI HỌC này lấp được phần nào khoảng trống đó, trong tinh thần khai sáng của ông. Lịch sử đại học phương Tây là lịch sử phát triển tri thức, khoa học, lý tính, và tự do tư duy. Các nền văn minh khác cũng manh nha đại học, và có ít nhiều khoa học, nhưng vì lý do tôn giáo hay chính trị - xã hội nên đã lụi tàn.

Quyển sách này là tập hợp một loạt các bài viết của tác giả từ dịp kỷ niệm Đại học Humboldt 200 tuổi năm 2010, tiếp theo là các bài nghiên cứu đại học Hoa Kỳ những năm sau đó, và gần đây được bổ sung thêm một số bài nhằm làm sáng tỏ thêm “khí chất” của các dân tộc phương Tây.

Nội dung quyển sách được bố cục thành 3 phần.

Phần 1, Lịch sử, gồm bài chính Lịch sử Đại học, được viết năm 2010 trong số Kỷ yếu Đại học Humboldt 200 năm, và các bài viết mới như Trung Hoa và Nhật Bản, Humboldt hay Huyền thoại?, Đại học và lý tính thời Trung cổ, cũng như Trường học của lý tính, nhằm giúp hiểu thêm bản chất của tinh thần khoa học của đại học phương Tây đã phát triển rất sớm; và một số ghi chép nghiên cứu.

Phần 2 gồm các tư liệu lịch sử, trong đó Tinh thần và cơ cấu tổ chức của các thể chế khoa học cao ở Berlin của Wilhelm von Humboldt là tư liệu quý giá mô tả đầy đủ tinh thần đại học Berlin; bài của các học giả Đức như Friedrich Schleiermacher, Johann D. Michaelis; và gần hơn, các của các học giả thế kỷ 20 như Friedrich Paulsen, Karl Jaspers, Jürgen Habermas của Đức, và Clark Kerr và Gerhard Casper của Hoa Kỳ. Đó là những tư liệu giúp hiểu tiến trình lịch sử đại học.

Phần 3 gồm các tiểu luận của tác giả về đại học và college Hoa Kỳ, nhà giáo dục đại học huyền thoại Clark Kerr, cho Cuộc cạnh tranh chất xám vĩ đại của Ben Vildavsky, và Nghĩa vụ học thuật của Donald Kennedy; và của Richard Levin, cựu chủ tịch Đại học Yale, nói về sự vươn lên của các đại học châu Á.

Khi quyển sách này được tiến hành năm 2017 với mục đích cung cấp một cái nhìn tổng thể về lịch sử tiến hóa của đại học thế giới cho đọc giả Việt Nam, thì cùng lúc tại Hoa Kỳ cũng có mối quan tâm muốn nhìn lại lịch sử đại học nghiên cứu từ mô hình Berlin của Đức, và ảnh hưởng của nó lên sự hình thành đại học nghiên cứu Hoa Kỳ vào những thập niên sau của thế kỷ 19.

Xã hội đang phát triển với tốc độ ngày càng cao, đại học do đó sẽ nhanh chóng đối mặt với càng nhiều vấn đề sắp đến. Luôn luôn tư duy là công việc của những nhà giáo dục có trách nhiệm.

Cám ơn Nhà xuất bản Tri Thức, Viện nghiên cứu giáo dục IRED và Ban Tu thư Đại học Hoa Sen đã cho phép đăng lại những bài của tác giả đã được phổ biến; cám ơn Giáo sư Casper và Levin, cũng như cám ơn các nhà khoa học và nghiên cứu Trương Văn Tân, Nguyễn Tiến Bình và Phạm Thị Ly đã tham gia dịch.

Phần lớn các bài của tác giả đều được viết như những bài độc lập với nhau, và đầy đủ, cho nên không tránh khỏi nhiều ý tưởng bị lập lại. Các bài có thể đọc độc lập nhau, chúng tôi mong độc giả cảm thông.

Tác giả hy vọng rằng qua quyển sách này, tiếng nói và tinh thần của đại học thế giới sẽ được lắng nghe nhiều hơn - một đòi hỏi bức thiết hiện nay ở Việt Nam trong việc định hình những đại học nghiên cứu đầu tàu làm cỗ máy đắc lực cho cuộc canh tân đất nước.

(Nguồn: NXB Tổng hợp TP.HCM)

 

 

 * Nội dung được thực hiện theo ĐKKD của C.A.M Media.